Việc Hà Nội triển khai chính sách cho thuê vỉa hè với mức giá khoảng 45.000 đồng/m²/tháng đang thu hút khá nhiều ý kiến trái chiều. Có người cho rằng đây là bước đi hợp lý vì thực tế nhiều năm nay vỉa hè đã được sử dụng cho mục đích kinh doanh nhưng chưa có cơ chế quản lý rõ ràng. Tuy nhiên cũng có ý kiến lo ngại rằng nếu quản lý không chặt, chính sách này có thể khiến tình trạng lấn chiếm vỉa hè trở nên phức tạp hơn. Nhìn ở góc độ thực tế, đây là một chính sách có cả mặt tích cực lẫn mặt tiêu cực và tác động đến khá nhiều nhóm đối tượng khác nhau.

Nhóm đầu tiên có thể hưởng lợi trực tiếp chính là các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Những quán ăn sáng, quán cà phê, hàng nước hoặc cửa hàng mặt phố thường có diện tích bên trong khá hạn chế. Việc được thuê thêm phần diện tích vỉa hè một cách hợp pháp sẽ giúp họ mở rộng không gian sử dụng mà không phải bỏ thêm số tiền quá lớn để thuê mặt bằng rộng hơn. Với một quán ăn nhỏ chẳng hạn, thêm vài mét vuông phía trước có thể tăng thêm vài bộ bàn ghế, đồng nghĩa với việc tăng số lượng khách phục vụ mỗi ngày.

Ngoài các hộ kinh doanh nhỏ, ngân sách thành phố cũng là bên hưởng lợi. Trước đây, câu chuyện sử dụng vỉa hè thường diễn ra theo kiểu tự phát. Có nơi cho sử dụng, có nơi cấm hoàn toàn, thậm chí nhiều khu vực tồn tại những khoản thu không chính thức. Khi đưa hoạt động này vào khuôn khổ, thành phố có thể tạo thêm nguồn thu ổn định từ chính tài sản công đang được khai thác. Số tiền này về lý thuyết có thể được dùng để sửa chữa hạ tầng, cải tạo đường phố hoặc nâng cấp các công trình phục vụ cộng đồng.

Một nhóm khác cũng có khả năng hưởng lợi là lĩnh vực du lịch và kinh tế đêm. Không ít du khách khi đến Hà Nội đều thích trải nghiệm văn hóa vỉa hè như ngồi cà phê phố cổ, ăn đồ ăn đường phố hay ngắm cuộc sống đô thị. Vỉa hè ở một khía cạnh nào đó đã trở thành một phần trong nét đặc trưng của Hà Nội. Nếu được quy hoạch bài bản, nhiều tuyến phố hoàn toàn có thể trở thành điểm thu hút khách du lịch thay vì chỉ là nơi buôn bán tự phát như trước.

Tuy nhiên, mặt tích cực của chính sách này không phải là câu chuyện duy nhất cần nhắc tới. Điều khiến nhiều người lo ngại nhất nằm ở quyền lợi của người đi bộ. Về bản chất, chức năng đầu tiên của vỉa hè là phục vụ việc di chuyển của người dân chứ không phải để kinh doanh. Nếu việc cho thuê được triển khai nhưng không kiểm soát tốt diện tích sử dụng, người đi bộ sẽ tiếp tục phải đi xuống lòng đường như tình trạng đã diễn ra từ nhiều năm nay. Điều này không chỉ gây bất tiện mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, đặc biệt đối với trẻ nhỏ và người lớn tuổi.

Một vấn đề khác là tính công bằng giữa các mô hình kinh doanh. Có những doanh nghiệp phải bỏ ra hàng chục triệu hoặc thậm chí hàng trăm triệu đồng mỗi tháng để thuê mặt bằng ở vị trí đẹp. Trong khi đó, một số mô hình khác có thể mở rộng diện tích bằng việc thuê thêm vỉa hè với mức chi phí thấp hơn khá nhiều. Điều này có thể tạo ra cảm giác cạnh tranh không đồng đều giữa các nhóm kinh doanh khác nhau.

Ngoài ra, thách thức lớn nhất có lẽ không nằm ở mức giá thuê mà nằm ở cách quản lý thực tế. Trên giấy tờ có thể quy định chỉ được sử dụng một phần diện tích nhất định, nhưng câu chuyện ngoài thực tế đôi khi lại hoàn toàn khác. Một hộ kinh doanh được cấp phép 10m² nhưng nếu sử dụng lên 15 hoặc 20m² thì việc kiểm tra và xử lý sẽ trở thành bài toán không đơn giản. Nếu không có cơ chế giám sát rõ ràng, tình trạng lấn chiếm hoàn toàn có thể tiếp tục diễn ra.

Theo góc nhìn cá nhân, việc Hà Nội cho thuê vỉa hè không phải là quyết định sai. Thực tế là vỉa hè ở nhiều nơi từ lâu đã được sử dụng vào mục đích kinh doanh và gần như trở thành một phần trong đời sống đô thị. Vấn đề không nằm ở việc có cho thuê hay không, mà nằm ở việc quản lý như thế nào để cân bằng lợi ích giữa người kinh doanh và lợi ích chung của cộng đồng.

Nếu quản lý tốt, thành phố sẽ có thêm nguồn thu, người dân có thêm cơ hội kinh doanh và bộ mặt đô thị có thể trở nên quy củ hơn. Ngược lại, nếu quản lý thiếu chặt chẽ, vỉa hè rất dễ trở thành cuộc cạnh tranh giành không gian công cộng, khi đó người chịu ảnh hưởng nhiều nhất có thể lại chính là những người dân bình thường. Đây có lẽ mới là câu hỏi quan trọng hơn nhiều so với con số 45.000 đồng/m².